1-1-5- عوامل موثر در رشد کاهو23
1-1-5-1- تاثیر شرایط محیطی در کشت کاهو23
1-1-5-1-1- آب و هوا23
1-1-5-1-2- خاک25
1-1-5-1-3- کود25
1-1-6- زمان کشت کاهو25
1-1-7- مراقبت های زمان داشت26
1-1-8- سطح زیر کشت و میزان تولید26
1-2- سفیدک داخلی کاهو28
1-2-1- تاریخچه بیماری28
1-2-2- علائم بیماری28
1-2-3- عامل بیماری31
1-2-4- رده بندی33
1-2-5- زیست شناسی عامل بیماری34
1-2-6- دامنه میزبانی35
1-2-7- کنترل بیماری35

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-2-7-1- روش های زراعی35
حذف بقایای آلوده35
تناوب35
کشت ردیفی35
نحوه آبیاری36
زهکشی36
1-2-7-2- روش فیزیکی36
1-2-7-3- مبارزه شیمیائی36
1-2-7-4- ارقام مقاوم36
فصل دوم39
مواد و روش تحقیق39
2-1- مواد مورد نیاز40
2-2-روش تحقیق41
2-2-1- بازدید مناطق و تهیه مایه تلقیح41
2-2-2- آزمایشگاه42
2-2-2-1- کشت بذر در گلدان42
2-2-2-2- آلودگی مصنوعی43
2-2-3- مزرعه44
2-2-3-1- تهیه زمین44
2-2-3-2- بذور آزمایشی44
2-2-3-3- کاشت بذر45
2-3- ارزیابی آزمایش45
2-4- نرم افزار مورد استفاده46
فصل سوم47
نتایج تحقیق47
نتایج48
3-1- بررسی آزمایشگاهی48
3-1-1- تجزیه واریانس50
3-1-2- مقایسه میانگین51
3-2- بررسی مزرعه ای54
3-2-1- تجزیه واریانس55
4-2-2- مقایسه میانگین56
فصل چهارم60
بحث و نتیجه گیری60
پیشنهادات:62
منابعError! Bookmark not defined.
فهرست جداول
جدول1- اطلاعات هواشناسی ایستگاه تحقیقات کشاورزی قراخیل در سال زراعی 138911
جدول 2-1- مناطق مورد بازدید جهت نمونه برداری از کاهو های آلوده در استان مازندران41
جدول 3-1- تجزیه واریانس درصد آلودگی برگ50
جدول 3-2- تجزیه واریانس میزان شدت آلودگی برگ50
جدول 3-3- مقایسهی میانگین درصد برگهای آلوده و شدت متوسط بیماری سفیدک داخلی کاهودر تیمارهای مختلف آزمایشی 51
جدول 3-4 – تجزیه واریانس در صد بوتههای آلوده54
جدول 3-5- تجزیه واریانس میزان شدت آلودگی55
جدول3-6- مقایسهی میانگین درصد بوته های آلوده و شدت متوسط بیماری سفیدک داخلی کاهودر تیمارهای مختلف آزمایشی در ایستگاه تحقیقات زراعی قراخیل56
فهرست اشکال
شکل1- ایجاد لکه های زرد رنگ قارچ Bremia lactucae بر روی برگ2
شکل3- مرگ بافت در اثر قارچ Bremia lactucae.3
شکل 4- سفیدک سطحی در اثر Erysiphe cichoracearum. بر روی برگ4
شکل 5- لکه قهوه ای در اثر قارچ Stemphylium botryosum بر روی برگ5
شکل6 – علائم بیماری بر اثر قارچ Septoria lactucaeبر روی برگ7
شکل7-کپک خاکستری در اثر قارچ Botrytis Ginerea بر روی کاهو9
شکل 8 – علائم موزائیک در اثر Lettuce Mosauic Virus بر روی کاهو10
شکل1-1- مزرعه کاهو (رقم کاهوی پیچ بابلی).15
شکل1-2- شکل و رنگ بذر کاهو بابلی نشان داده شد.15
شکل1-2- شکل و رنگ بذر کاهو15
شکل1-3- خرانه و نشاء کاهو17
شکل1-4 ساختار ریشه18
شکل 1-5- گل رفتن کاهو19
شکل1-6- رقم کاهوی پیچ (Latuca sativus var. capitata)20
شکل1-7- رقم کاهوی پیچ معمولی (L. sativus var.longifolia)21
شکل1-8- رقم کاهو پرک (L. sativus var.crispum)21
شکل1-9- رقم کاهوی ساقه(L. sativus var. angustana)22
شکل1- 9 – ایجاد لکه های زرد قارچ Bremia lactuca در روی برگ29
شکل1-10- ایجاد پوشش سفید رنگ قارچ Bremia lactuca در پشت برگ29
شکل1-11- ایجاد علائم بیماری در پشت و سطح برگ در اثر قارچ Bremia lactucae30
شکل1-12- ایجاد لکه های قهوه ای قارچ Bremia lactucae در اثر تخریب بافت برگ30
شکل 1-13- اسپورانژیفور و اسپورانژیوم Bermia lactucae32
شکل1-14- استریگمای قارچ Brmia Lactucae33
شکل 2-1- مواد آزمایشی40
شکل 2-2- نمونههای آلوده جهت اسپور دهی بیشتر در محیط مرطوب با پوشش نایلونی42
شکل2-3- برگهای اسپور پاشی شده کاهو43
شکل 2-4- کشت قطعه آزمایشی در ایستگاه قراخیل45
شکل3-1- ساختار کنیدیفور و استریگمای قارچ Bermia lactucae48
شکل3-2- کنیدی های قارچ Bremia lactuca49
شکل3-3- ساختار اسپورانژیفورواسپورانژیومهای قارچBermia lactucae49
شکل 3-4- درصد آلودگی ارقام کاهو(حساس تا مقاوم)50
شکل3-5- مزرعه54
فهرست نمودار
نمودار1-1- میزان تولید جهانی کاهو (میلیون تن در سال)(FAO, 2004).26
نمودار 1-2- سطح زیر کشت کاهو در در مناطق مختلف استان مازندران27
نمودار3-1- درصد برگهای آلوده در ارقام و لاینهای تجاری کاهو در آزمایشگاه53
نمودار3-2- میانگین شدت بیماری در ارقام و لاینهای کاهو در آزمایشگاه54
نمودار3-3- درصد بوتههای آلوده در ارقام و لاینهای تجاری کاهو در مزرعه58
نمودار 3-4- میانگین شدت بیماری در ارقام و لاینهای تجاری کاهو در مزرعه58
نمودار 3-4- میانگین شدت بیماری در ارقام و لاینهای تجاری کاهو در مزرعه59
چکیده
بیماری سفیدک داخلی توسط قارچ lactuca Bremia ایجاد شده و از بیماری های مهم کاهو در مناطق تحت کشت این گیاه می باشد. این قارچ در تمام طول فصل رشد گیاه ایجاد خسارت نموده و از ارزش تجاری این محصول می‌کاهد.
در این بررسی که هدف آن دستیابی به ارقام متحمل به بیماری بوده، تعداد 20 شماره از مواد ژرم پلاسم کاهو جمع آوری شده از مزارع کاهو شهرستان های آمل، بابل، قائمشهر، ساری، نکا و بهشهر استان مازندران که از نظر تیپ رشد وشکل ظاهری نیز اختلاف داشتند، طی سال های 1389 و 1390 در شرایط آزمایشگاهی و ایستگاه تحقیقات زراعی قراخیل درقالب طرح بلوک های کامل تصادفی، با سه تکرارمورد ارزیابی قرارگرفتند. برای تجزیه و تحلیل آماری داده ها از نرم افزار MSTATC استفاده گردید. نتایج ارزیابی نشان داد که در بین تیمارهای آزمایشی از نظر آلودگی و شدت بیماری اختلاف معنی داری وجود دارد. در این رابطه لاینهای وارش و لاین23، سفید نیشابور و کرج با کمترین درصد بوته های آلوده و متوسط شدت بیماری به عنوان ارقام برتر و رقم شادگانی با بیشترین میزان درصد و شدت آلودگی، به عنوان حساس ترین رقم نسبت به بیماری انتخاب گردیدند.
کلمات کلیدی: کاهو، سفیدک داخلی (Bremia lactuca) ، ارقام مقاوم
مقدمه
کاهو از سبزیجات بسیار ارزشمند ای است که انسان از زمانی که در زمین استقرار یافته آن را شناخته و مورد استفاده قرار داده است. این گیاه از قدیمی ترین سبزی های سالادی دنیا است (آزاده و احمدیان، 1372). کاهو مانند سایر نباتات زراعی و باغی دیگر همواره مورد تهدید عوامل مخرب قرار می گیرد. از جمله این عوامل مخرب بیماری های گیاهی بوده که اعم آن ها به شرح زیر می باشد:
1- سفیدک داخلی
سفیدک داخلی یا دروغی یکی از بیماری های مخرب کاهو در مزارع و گلخانه ها می باشد (Znidarcic et al., 2003; Raid and Datnof, 1992).
علائم بیماری به صورت لکه های زرد رنگ پریده در روی برگ ظاهر می شود. قطر لکه ها ممکن است تا یک سانتی متر یا بیشتر نیز برسد. در سطح تحتانی لکه ها پوشش سفید رنگی که همان کنیدیوفور و کنیدی های قارچ است، تشکیل می گردد. بعد از مدتی این لکه ها به رنگ قهوه ای در آمده و منجر به مرگ بافت برگ در قسمت های آلوده می شود (بهداد، 1385 و پیوست، 1388; Sempio, 1938ُ) برگ، مغز و پوم کاهو در مراحل اولیه رشد و حتی نزدیک به مرحله بلوغ حساسیت بیشتری نسبت به بیماری دارند (Schultz and Roder, .1938) در شکل 1 تا 3 مراحل ایجاد بیماری بر روی برگ نشان داده شد.

شکل1- ایجاد لکه های زرد رنگ قارچ Bremia lactucae بر روی برگ

شکل 2- ایجاد پوشش سفید رنگ قارچBremia lactucae در پشت برگ

شکل3- مرگ بافت در اثر قارچ Bremia lactucae.
این بیماری علاوه بر خسارت کمی از نظر کیفی نیز به محصول خسارت زده و از بازار پسندی آن می کاهد(Janyska, 1957).
عامل بیماری قارچ Bermia lactucae Regel می باشد (Raid and Datnof, 1992). این قارچ متعلق به سلسله Fungi، شاخه Oomycota، زیرشاخه Chromista، رده Oomycetes، راسته Peronosporales، خانواده Pronosporaceae، جنس Bermia و گونه lactucae Bermia می باشد(Fungal Databases Nomenclature and Species Banks on line Taxonomic Novelties Submission, 2011).
2- سفیدک سطحی کاهو
سفیدک سطحی کاهو در اثر Erysiphe Cichoracearum D.c.ex Merat ایجاد شده و یکی از بیماری های نادر این گیاه می باشد. این بیماری اولین باردرسال 1941 ازکالیفرنیا گزارش شده است (Sherf and et al., 1986).
این بیماری درسال 1344 توسط شریف و ارشاد از اطراف تهران گزارش شده است. خسارت بیماری درگیلان و مازندران چندان قابل توجه نبوده، ولی درپایان فصل زراعی به ویژه در روی کاهو هایی که برای بذرگیری نگهداری می شوند، دیده می شود. علائم بیماری روی برگ های مسن و کناری مشاهده می شود. بیماری ابتدا روی برگ و سپس در زیر برگ ها مشاهده می‌گردد. اندام های قارچ به صورت گرد سفید رنگ و پودری، که همان کنیدیوفور و کنیدی های قارچ می باشند دیده می شود (شکل4). برگ های آلوده پیچیده، زرد قهوه ای و سپس خشک می‌ شوند. دراین زمان بوی مخصوصی که مربوط به قارچ می باشد، به مشام می رسد. بوته های آلوده کوچک باقی مانده و رشد نمی کنند (Sherf and Macnab,1986).
شکل 4- سفیدک سطحی در اثر Erysiphe cichoracearum. بر روی برگ
3- لکه قهوه ای کاهو
بیماری لکه قهوه ای در اثر Stemphylium botryosum Wallr بوجود می آید. این بیماری در سال 1341 توسط اسکندری گزارش گردید. بیماری لکه قهوه ای بیشتر در مناطق مرطوب مانند سواحل خزر از گرگان تا آستارا شیوع دارد. این بیماری علاوه بر شمال، در نواحی جنوبی کشور، به خصوص خوزستان و برازجان نیز شایع بوده و خسارت فراوانی وارد می کند.
علائم بیماری ابتدا به صورت لکه های کوچک سبز رنگی بر روی برگ ها ظاهر می شود. لکه ها به تدریج تغییر رنگ داده و به رنگ قهوه ای در می آیند. این لکه ها غالباً مدوربوده و وسط آن ها خشک و نکروزه می شود (شکل5).
در مواردی این لکه‌ها به صورت دوایر متحدالمرکزها در می آیند. در شرایطی که رطوبت محیط زیاد باشد، هاله ای شفاف دراطراف لکه ها ظاهر می گردد. زمانی که شدت بیماری افزایش می یابد، لکه ها به یکدیگر متصل شده و تمام سطح برگ را فرا می گیرند، به طوریکه طعم ومزه کاهو تغییر کرده و بازار پسندی خود را از دست می دهد. بیماری معمولاً از نوک برگ ها به طرف پائین و از برگ های خارجی و مسن به طرف برگ های مرکزی پیشروی می نماید.

شکل 5- لکه قهوه ای در اثر قارچ Stemphylium botryosum بر روی برگ

4- آنتراکنوز کاهو
بیماری آنتراکنوز در اثر Marssonina Panattoniana (Berl.) Magn. ایجاد می شود. این بیماری درسال 1895 همزمان در ایتالیا و ایالت اوهایوی آمریکا مشاهده شده و پس از آن در بیشتر کشورهای معتدل و نیمه گرمسیری از جمله استرالیا و نیوزلند گزارش گردید. این بیماری علاوه بر روی همه واریته های کاهو بر روی شیکوره و آندیو هم دیده می شود. در ایران این بیماری در اردیبهشت 1355 توسط بنی هاشمی مشاهده و گزارش شده است (بنی هاشمی و همکاران، 1356).
علائم بیماری ابتدا به صورت لکه های آب سوخته ای به قطر 2 تا 3 میلی متر در برگ های خارجی مشاهده شده و سپس به سمت برگ های داخلی پیشروی می کند. لکه ها به تدریج بزرگتر شده و به 1 تا 2 سانتی متر رسیده و به رنگ ارغوانی در می آیند. با پیشرفت بیماری قسمت اعظم گیاه آلوده شده و خسارت زیادی به محصول وارد می گردد. بوته های بیمار ظاهری زرد رنگ به خود گرفته و کوچک باقی می مانند. ممکن است قسمت وسط لکه ها جدا شده و سوراخ هایی روی برگ ها بوجود آید. قارچ عامل بیماری علاوه بر برگ به رگبرگ اصلی و دمبرگ نیز حمله کرده و لکه های بیضی شکل، کرم رنگ و فرو رفته ای تولید می نماید.
5- سپتوریوز کاهو
این بیماری توسط .Septoria lactucae Pass بوجود آمده و تقریباً در بیشتر مناطق تحت کشت کاهو در جهان از جمله آرژانتین، استرالیا، برزیل، کانادا، دانمارک، انگلستان، فرانسه، آلمان، هندوستان، ایتالیا، ژاپن و ایالات متحده آمریکا وجود دارد. در ایران این بیماری از اهواز و ورامین گزارش شده است (اسفندیاری، 1326؛ ارشاد 1343؛ شریف و ارشاد، 1345؛ ابراهیمی و میناسیان، 1353).
علائم بیماری روی برگ های کاهو به صورت لکه هایی به اشکال نامنظم و به رنگ قهوه ای روشن ظاهر می شود. لکه ها ممکن است بهم پیوسته و سطح وسیعی از برگ را فرا گیرند. برگ های آلوده پژمرده و خشک می گردند (شکل6). درمتن لکه ها درهر دو سطح برگ پیکندهای فراوانی به رنگ سیاه تشکیل شده که با چشم غیر مسلح نیز قابل دیدن می باشند.

شکل6 – علائم بیماری بر اثر قارچ Septoria lactucaeبر روی برگ
6- پوسیدگی ریشه کاهو
بیماری پوسیدگی ریشه یا از پا افتادگی کاهو در اثر قارچSclerotinia Sclerotiorum ( libi) de Bary (Sclerotinia minor Jagger) ایجاد شده و یکی از بیماری های مخرب و مهم کاهو می باشد. این بیماری علاوه بر کاهو به بسیاری از گیاهان زراعی و باغی دیگر از جمله کلم، کلم گل، خردل، لوبیا سبز، لوبیا، باقلا، چغندر، هویج، خیار، طالبی، کدو، هندوانه،کرفس، بادمجان، سیب زمینی، تربچه، پیاز، نخود، آندیو، اسفناج و شلغم حمله کرده و خسارت وارد می کند. بیماری پوسیدگی ریشه درسال 1894 از امریکا گزارش گردید. درایران اولین بار این بیماری درسال 1969 توسط وینوبوژن وهمکاران بین اندیشمک واهواز جمع آوری و گزارش شد (Sherf and Macnab, 1986).
علائم بارز بیماری به صورت از پا افتادگی کاهو بوده و از اینرو به همین نام معروف است. بیماری به صورت لکه های آب سوخته، معمولاً در روی ساقه نزدیک سطح خاک شروع شده و به طرف پائین و بالای نقطه آلوده پیشروی می کند. این بیماری موجب آلودگی ریشه و محل اتصال برگ به ساقه می شود. دمبرگ ها پوسیده شده و برگ ها از بین می روند. مرگ برگها از کناره آنها شروع شده وبه قسمت مرکز گسترش می یابد. شدت آلودگی در برگ ها ی داخلی کمتر از برگ های خارجی بوته های بیمار است. بوته های آلوده به آسانی از زمین کنده می شوند زیرا ریشه های فرعی در اثر حمله قارچ های سایرپروفیت از بین می روند. در شرایط بسیار مرطوب قارچ عامل بیمای به صورت کپک سفیدی تمام برگ های بوته را فرا می گیرد .

7- پژمردگی فوزاریومی کاهو
این بیماری توسط قارچ Fusarium Oxysporum Schlectend بوجود آمده و اولین بار در سال 1990 در یکی از مزارع کاهو ناحیه کالیفرنیا مشاهده شده است (et al.,1993 Hubbard). پژمردگی فوزاریومی کاهو در ایران اولین بار در سال 1372 در مزارع کاهوی منطقه شهر ری توسط اعتباریان مشاهده شده است (بهداد، 1384).
علائم بیماری در خزانه و مزرعه کاهو مشاهده می شود. در خزانه بوته های جوان پژمرده شده و می میرند. علائم بیماری در مراحل بعدی در مزرعه به صورت سوختگی و زرد شدن برگ ها ظاهر می گردد. در این هنگام در بافت آوندی نوارهای قهوه ای یا سیاه مشاهده می شود. بعضی گیاهان کوتوله مانده و محصولی تولید نمی کنند. تغییر رنگ آوندها از برگ های زرد تاج گیاه به سمت پوست و آوندهای ریشه ادامه پیدامی کند. در مواردی علائم در خارج از ریشه و تاج گیاه مشخص نیست (اعتباریان، 1376).
8- کپک خاکستری کاهو
کپک خاکستری ناشی از Botrytis Ginerea در بسیاری از کشورها ازجمله ایران دیده می شود. خسارت این بیماری درگیلان ومازندران در روی نشاء های کاهو قابل توجه می باشد.
علائم بیماری روی برگ های خارجی و همچنین روی برگ های نشاء درمجاورت سطح مرطوب خاک به صورت لکه های مایل به قهوه ای ظاهرمی شود. بخش های آلوده دچار پوسیدگی نرم وآبدارمی گردند. درشرایط مرطوب روی قسمت های آلوده کپک خاکستری رنگی تشکیل می شود که بعداً در روی آن ها تعدادی اجسام سیاه به نام سختینه یا اسکلروت تشکیل می گردد (شکل7). قطر اسکلروت ها به 2 تا 5 میلی متر می رسد (الهی نیا، 1386 و بهداد، 1384).
شکل7-کپک خاکستری در اثر قارچ Botrytis Ginerea بر روی کاهو
9- لکه خاکستری کاهو
این بیماری درگیلان ومازندران وجوددارد. خسارت بیماری درمزرعه وهمچنین درحین حمل ونقل قابل توجه است. علائم بیماری ابتدا به صورت لکه های سبز کمرنگی درروی برگ ها ظاهرشده، که به تدریج به رنگ قهوه ای در می آیند. این لکه ها غالباًً گرد و وسط آن ها نکروزه می شود. در اثر گسترش بیماری این لکه ها ممکن است به صورت دوایرمتحدالمرکز وموجی در آیند که اطراف آنها را هاله زرد رنگی فرامی گیرد. مقدار محصول بوته های بیمار کاهش می یابد. علاوه بر خسارت کمی، خسارت کیفی نیز به محصول وارد می شود که در این صورت کاهوهای آلوده ارزش بازارپسندی خود را از دست می دهند. بیماری غالباً از برگ های بیرونی شروع می شود ومزه برگ ها کمی تلخ می گردد(الهی نیا، 1386 و بهداد، 1384).
10- موزانیک کاهو (Lmv ) Lettuce Mosauic Virus
بیماری موزائیک یکی از شایع ترین و مخرب ترین بیماری های کاهو دردنیا از جمله ایران است. این بیماری در سال 1921 در فلوریدا شناخته شده و در سال 1342 توسط ارشاد از اطراف تهران و ورامین و سپس در شیراز و اصفهان (دانش 1356) و اکثر مناطق تحت کشت این گیاه در فارس (ایزدپناه 1361) گزارش گردید. در کاهو کاری ها گیلان و مازندران نوعی موزانیک کاهو اشاعه دارد که برای تشخیص قطعی آن نیاز به بررسی بیشتراست (الهی نیا، 1386). ویروس موزائیک کاهو علاوه بر کاهو خوردنی و وحشی، حداقل به 25 جنس از 12 خانواده مثل آندیو، کاسنی، نخود و اسفناج حمله کرده و خسارت می زند. علائم بیماری بسته به نوع رقم، سن گیاه، تغیرات محیطی و زمان آلودگی متفاوت می باشد. در ارقام حساس حاشیه برگ ها ناهموار و بد شکل شده که در نهایت خشک می شوند. چنانچه گیاهانی از بذور آلوده تولید شوند، شدیداً کوتاه شده و برگ حقیقی اولیه آنها شکل نا منظمی همراه با علائم موزائیک پیدامی کنند(شکل8). گاهی رگبرگ ها روشن ترشده و لکه های قهوه ای در اطراف گلبرگ های کوچک ایجاد می شوند. اگر آلودگی در اواخر فصل رشد صورت گیرد، گیاه علائم آشکاری ازخودنشان نمی دهد و تنها ممکن است برگ ها ی مرکزی کوچک تر گردند. همچنین در دمای بالاتر از 30 درجه سانتی گراد علایم آلودگی در گیاه مخفی می گردد (Sherf and Macnab,1986).

شکل 8 – علائم موزائیک در اثر Lettuce Mosauic Virus بر روی کاهو

از بین بیماری های فوق، سفیدک داخلی از مهمترین آن ها بوده که با کاهش کمی و کیفی (بازار پسندی) کاهو خسارت زیادی را به این محصول ارزشمند وارد می سازد.
استفاده از قارچ کش ها روش سریع کنترل بیماری بوده که محلولپاشی آن ها به محض مشاهده اولین لکه ها، روی برگ اعمال می شود. ولی کاربرد مداوم آفت کش های شیمیائی نه تنها از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نبوده، بلکه از لحاظ بهداشتی نیز مصرف کاهو های سمپاشی شده خطراتی را برای انسان ایجاد می کند. از طرف دیگر کاربرد مداوم قارچ کش ها، به خصوص آفت کش های سیستمیک زمینه ساز مقاومت قارچ ها در مقابل آن ها ها نیز می باشد. از این رو یافتن روش های مناسب دیگری که جایگزین کنترل شیمیائی شده و یا در تلفیق آن بتواند خسارت محصول را به حد اقل برساند، ضروری می باشد. استفاده از ارقام مقاوم اصولی ترین روش کنترل این بیماری است (Raid and datnoff, 2011).
در این تحقیق تعداد 20 شماره از مواد و لاین های در یافتی از مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران در ایستگاه تحقیقات زراعی قراخیل وابسته به مرکز تحقیقات فوق در برابر بیماری در شرایط آلودگی مصنوعی مورد ارزیابی قرار گرفت.
موقعیت جغرافیایی ایستگاه تحقیقات زراعی قراخیل
ایستگاه تحقیقات زراعی قراخیل ( قائمشهر) در طول جغرافیایی 52 درجه و 53 دقیقه شرقی و عرض جغرافیائی 36 درجه و 27 دقیقه شمالی با ارتفاع 7/14 متر از سطح دریای آزاد قرار گرفته است. بافت خاک لومی رسی با PH حدود 6/7 است.
ویژگیهای آب و هوایی منطقه
میزان بارندگی سالانه محل آزمایش بر مبنای میانگین 10 ساله برابر با 600 میلیمتر و متوسط دمای سالانه آن 1/26 درجه سانتیگراد است. بر اساس تقسیمات هواشناسی، این منطقه جزء مناطق نیمه مدیترانهای گرم میباشد که تابستانهای گرم و زمستانهای ملایم دارد.
اطلاعات هواشناسی ایستگاه تحقیقات کشاورزی قراخیل در سال زراعی 89 در جدول ا ارایه شده است.

جدول1- اطلاعات هواشناسی ایستگاه تحقیقات کشاورزی قراخیل در سال زراعی 1389
ماهتعداد روزهای ثبت شدهدرجه حرارت
(سانتیگراد)درصد رطوبت نسبیمیزان بارندگی (میلیمتر)روزهای بارندگیحداقلحداکثرحداقلحداکثرمهر306/185/2668936/7211آبان3061/929/1966903/1407آذر308/673/1561969/1410دی3014/233/1266929/999بهمن308/214/1260966711اسفند294/515/1750968/356فروردین3144/1048/1963947/1410اردیبهشت318/144/2166971/2814خرداد316/198/2961967/196
اهداف تحقیق
– دستیابی به ارقام مقاوم یا متحمل به بیماری
– کاهش مصرف سموم شیمیائی به منظور حفظ محیط زیست و سلامتی مصرف کنندگان در راستای کشاورزی پایدار
– تعیین منابع مقاومت به منظور تهیه ارقام مقاوم در برنامه های اصلاحی آتی توسط محققین
فصل اول
مروری بر تحقیقات
1-1- کاهو
1-1-1- تاریخچه
کاهو یکی از مهمترین سبزیجات برگی دنیا بوده و دارای ارزش غذایی خوبی است. کاشت کاهو به زمان بسیار دور باز گشته و در حدود دو هزار و پانصد سال قبل از میلاد مسیح کشت می شده است. برخی از محققین اصل این نبات را از اروپا و برخی از آسیا می دانند. کاهو در ایران از 6 قرن قبل از میلاد مصرف می شده است. این گیاه یک سال قبل از میلاد به روم راه یافته و غذای مهمی برای رومیان به شمار می رفت. کریستف کلمب بذر کاهو را به دنیای جدید برده، به طوری که از اوائل قرن پانزدهم میلادی در هیاتی و باهاما کشت شد. اروپائیان از سال 1494 زمانی که در سرزمین خود استقرار یافتند، کاهو را شناخته اند و مورد استفاده قرار می دادند. در سال 1806 آقای مک ماهون 16 رقم کاهو نام برده است (آزاده و احمدیان، 1372). این ارقام به وسیله کلمبوس برای اولین بار به آمریکا برده شده و کشت گردید. تعداد ارقام کاهو در آمریکا از بیش از 20 رقم در سال 1880، به 87 رقم درسال 1885 رسید (شیبانی، 1368).
مجمو عه ای از ارقام کاهو در شمال اروپا و آسیا در طول سال در مناطق گرمسیری و کشورهای زیر ناحیه گرمسیری همانند برزیل کشت شده اند (Filgueira, 2000).
1-1-2- مشخصات گیاه شناسی
کاهو گیاهی یک ساله، از گروه دو لپه ای ها و از سلسله گیاهان1 که دارای 18n=2.کروموزوم است. این گیاه از گروه آنژیوسپرمها، راسته آسترالس2، خانواده آستراسه3، جنس Lactuca و گونه Lactuca sativa است(Morgan, 1981) .
کاهو خوراکی مشتقی از لاکتوکا سکاریولا می باشد که درحال حاضر به عنوان علف هرز و به حد وفور در مزارع می روید. این نوع وحشی به سهولت با انواع زراعی ترکیب شده و دورگ هائی را به وجود می آورد. شکل1-1- مزرعه کاهوی پیچ بابلی را نشان می دهد.

شکل1-1- مزرعه کاهو (رقم کاهوی پیچ بابلی).
1-1-2-1- بذر
بذر کاهو به رنگ خاکستری نقره ای است. بذر در بعضی از ارقام به رنگ های سیاه، قهوه ای یا زرد نیز دیده می شود. بذر کاهو کشیده و نوک باریک و دارای 5 تا 7 برجستگی، به طول 3 تا 4 میلی متر، عرض 8/0 تا 1 و ضخامت 3/0 تا 5/0 میلی متر می باشد (شیبانی،1342) در شکل1-2- شکل و رنگ بذر کاهو بابلی نشان داده شد.
شکل1-2- شکل و رنگ بذر کاهو
بذر کاهو دارای دو شکل خواب فیزیولوژیکی اسکوتودرمانسی و ترمودورمانسی است.
اسکوتودرمانسی به معنی توقف جوانه زنی بذر در تاریکی بوده و ترمودورمانسی یعنی اینکه گیاه در دمای 30 – 35 درجه سانتی گراد در استراحت ثانویه به سر برده که در این شرایط جوانه زنی بذر به دلیل باز ماندن پریکارپ از رشد، کاهش قدرت و عدم تنفس جنین متوقف می گردد (پیوست، 1388).
وزن هزار دانه کاهو 8/0 تا 2/1 گرم و وزن یک لیتر آن 440 تا 480 گرم می باشد و در یک کیلوگرم آن بیش از یک میلیون بذر موجود می باشد (شیبانی، 1369).
بذر این گیاه قوه نامیه خود را در بهترین شرایط تا 4 سال حفظ می کند. قوه نامیه بذر یک ساله این گیاه بیشتر از بذر تازه آن می باشد. زیرا در بذر یک ساله به علت تغییزات بافت پوسته، فرصت کافی برای تبادل گاز کربنیک و اکسیژن جهت سبز شدن آن، به وجود می آید (شیبانی، 1388).
کمینه دمای خاک برای جوانه زنی بذر 7/17، بهینه بین 5/15 تا 3/18 و بیشینه دما 24 درجه سانتی گراد است. مدت زمان سبز شدن بذر در درجه حرارت کم (3-4 درجه) به مدت 6 تا 12 روز می باشد. بذرهای که دیر سبز می شوند، تولید نهال هائی می کنند که خیلی زود گل و بذر می دهند. زود به گل رفتن تحت تآثیر طول مدت روز هم می باشد.
تاثیر طول مدت روشنائی در روز برای ارقام مختلف کاهو متفاوت می باشد. ارقام وحشی نسبت به مدت روشنائی خنثی هستند، اما در ارقام اصلاح شده که در سبزیکاری استفاده می شوند، متفاوت می باشد. در ارقام تابستانه اگر مدت روشنائی در روز کم باشد، دیر بذر می دهد. اما در انواع ارقام پائیزه و زمستانه که معمولا طول مدت روشنائی کم می باشد، اگر به طور مصنوعی تعداد ساعات روشنائی را کمتر کرد نهال خیلی دیرتر از معمول گل کرده و بذر می دهد. برای کاشت بذر از دو روش زیر استفاده می شود (شیبانی، 1369).
– انتقال مستقیم بوته های کاهو از خزانه به زمین اصلی
در این روش چهار تا شش هفته قبل از نشای نهال در زمین اصلی، بذر در خزانه کشت شده و پس از چهار برگی شدن به محل اصلی منتقل می گردد. طرز کاشت به صورت خطی و فاصله خطوط از هم 10 سانتی متر می باشد. در هنگام کشت باید سعی کرد که تراکم بذر روی خطوط کشت زیاد نباشد. در این رابطه بذر باید با مقداری ماسه نرم مخلوط و بعد کشت گردد. در شکل 1-3- خزانه و نشاء کاهو نشان داده شد.

شکل1-3- خرانه و نشاء کاهو- انتقال بو ته های کاهو پس از عبور از خزانه انتظار به زمین اصلی
در این رابطه بذر پس از کشت، سبز شدن و رشد کافی نهال در خزانه اول که معمولا در زیر شاسی، جعبه مخصوص و یا بر روی سکوی گلخانه انجام می گیرد، نشاء به خزانه دوم (خزانه انتظار) انتقال می یابد. کاشت بذر در جعبه نسبت به شاسی و گلخانه ارجهیت دارد. زیرا عملیات مربوط به مقاوم نمودن نهال به محیط خارج و حمل به مزرعه (زمین اصلی) آسان تر می باشد.
پس از رشد کافی نهال در خزانه، باید برای کاشت در زمین اصلی به هوای آزاد و شرایط محیط مزرعه مقاوم گردد. برای این منظور باید پنجره شاسی یا گلخانه به تدریج بتز شده تا هر دفعه مقداری هوای خارج و آزاد به گیاه برسد. این عمل به طور مکرر ادامه می یابد. پس از 5 تا 6 روز فقط هنگام شب در شاسی را بسته و در روز کلا باز گذاشته می شود. مقدار آب را نیز کم کرده تا گیاه به کم آبی و خشکی عادت کند (پیوست، 1388 و شیبانی، 1369).
معمولا برای کشت ارقام تابستانه و پائیزه بذر پاشی در زمین اصلی صورت می گیرد که پس از سبز شدن بذر، نشاهای اضافی روی ردیف تنک می گردد. تنک کردن معمولا به وسیله دست یا بیلچه انجام می گیرد. با توجه به میزان رشد و نمو گیاهچه، تنک کردن نشاء حدود 3 هفته پس از بذر پاشی صورت می گیرد. عمق کاشت بذر حدود 5/1 تا 2 سانتی متر، فاصله کاشت 30 ×30 و یا 40 ×30 سانتی متر است. مقدار بذر مصرفی حدود 2 تا 5/2 کیلوگرم در هکتار می باشد. نشاء و بذر پاشی در کشت های وسیع توسط ما شین انجام می گیرد (پیوست، 1388).
1-1-2-2- ریشه
کاهو مانند اکثر گیاهان دارای ریشه های اصلی و فرعی است که بلافاصله بعد از کاشت تولید می شوند. ریشه اصلی کاهو عمودی است. ریشه‌های فرعی به صورت سطحی تشکیل شده و وظیفه جذب موادغذایی را بر عهده دارند (پیوست، 1388). شکل 1-4- ساختار ریشه نشان داده شد.

شکل1-4 ساختار ریشه
1-1-2-3- برگ
برگ‌ کاهو معمولا صاف و بدون کرک بوده و کناره آن دارای بریدگی های بسیار ریزی است. برگ های کاهو در طی رشد به هم پیچیده شده و به رنگ های سبز زرد، سبز تیره و قرمز قهوه ای در می آیند (پیوست، 1388).
1-1-2-4- گل
ویژگی مهم این خانواده وجود گل های لوله ای و زبانه ای می باشد. این گیاه روز بلند بوده و در تابستان به گل می نشیند. گرده افشانی کاهو اکثرا به صورت خود گشن می باشد (پیوست، 1388). در شکل 1-5- گلدهی کاهو نشان داده شد.
شکل 1-5- گل رفتن کاهو
1-1-3- طبقه بندی کاهو
1-1-3-1- طبقه بندی از نظر گیاهشناسی کاهو به 4 گروه به شرح زیر تقسیم می شوند:
1- کاهوی پیچ یا کاهو کلمی (Latuca sativus var. capitata)
این کاهو که کاهوی قلمی نیز نامیده می شود، به طور وسیعی کشت می گردد. کاهوی پیچ به دلیل داشتن کیفیت مناسب و طعم خوب، نسبت به بقیه کاهو ها دارای مشتری بیشتری است. در این گروه برگ ها مانند کلم پیچ به هم چسبیده و شکل گردی به خود می گیرند. این کاهو دارای دو نوع بوتریچد4 و کریسفد5 می باشد (شکل1-6 ).

شکل1-6- رقم کاهوی پیچ (Latuca sativus var. capitata)
کاهوی بوتریچد دارای برگ های لطیف و نرم بوده که کشت آن هم در هوای آزاد و هم در گلخانه ها و تونل های پلاستیکی متداول می باشد. خاصیت انبارداری این کاهو کم می باشد.
کاهوی کریسفد خوش طعم بوده و خاصیت انباری آن نسبتا زیاد می باشد. این نوع در ایران به کاهوی زمستانه و در خارج از کشور به آیسبرگ6 معروف است. دراین نوع کاهو هم برگ ها مانند کلم پیچ به هم چسبیده و حالت گردی به خود می گیرد. رشد بیش از حد شاخ و برگ باعث به وجود آمدن مزه تلخ آن می گردد.
2- کاهوی پیچ دولابی یا کاهو پیچ معمولی (L. sativus var.longifolia)
این رقم به کاهوی رومن7 نیز اشتهار داشته و از قدیمی ترین کاهوی پرورشی به شمار می آید. برگ های این رقم کشیده، قاشقی شکل، زبر، نسبتا مجعد با رگه های میانی پهن و برجسته، که گرایش زیادی به رشد عمودی دارند. اکثر کاهوی مصرفی در ایران (کاهوی پیچ بابلی و پیچ دولابی) از این نوع می باشند (شکل1-7).

شکل1-7- رقم کاهوی پیچ معمولی (L. sativus var.longifolia)
3- کاهو پرک (L. sativus var.crispum):
برگ های این گروه کوچک، مضرس و بدون پیچ هستند. رنگ برگ های این گیاه سبز زرد تا قهوه ای قرمز می باشد. این کاهو سطوح وسیعی را در کشت های گلخانه ای اروپا به خود اختصاص می دهد (شکل 1-8).
شکل1-8- رقم کاهو پرک (L. sativus var.crispum)
4- کاهوی ساقه (L. sativus var. angustana)
کاشت این رقم در ایران متداول نبوده و در خارج هم زیاد کشت نمی شود. قسمت مورداستفاده این کاهو ساقه ضخیم و کوتاه آن می باشد. برگ ها ابتدا به صورت روزت، بهم پیوسته و بدون انشعاب اند. بعد از مدتی ساقه ضخیمی به ارتفاع 70 تا 120 سانتی متر از داخل روزت بیرون می آید. ساقه آن در تهیه انواع غذا مورد استفاده قرار می گیرد.

شکل1-9- رقم کاهوی ساقه(L. sativus var. angustana)
1-1-3-2- طبقه بندی کاهو از نظرباغبانی

براساس نوشته میرعمادی (1351)، بنگاه های تهیه و اصلاح بذر کاهو در خارج از کشور انواع بسیار متنوعی از این گیاه را تهیه نموده و در د سترس سبزیکاران قرار می دهند.
در فرانسه ارقام کاهو از نظر فصلی که مورد استفاده قرار می‌ گیرد به 3 دسته:
1- کاهوی بهاره

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید